بعد از آن بادام خوردن مسمن بدن . * الخواص * چون يك درم آن را با هفت عدد دانه گشنيز در پارچه كبودى بسته در چاه اندازند در تابستان باد سرد وزيدن گيرد و چون در حرير سرخ پيچيده بر بازوى چپ بندند رفع سحر و چشم بد كند بالخاصيت . فصل النون مع الياء المثناة التحتانيه نيده به فتح نون و سكون ياى و فتح دال مهمله و ها لغت مصرى است به فارسى سمنو به واو و سمنى به يا نيز نامند . ماهيت آن : از اغذيه معروفه اكثر بلاد است . شيرين و لذيذ مىباشد و دستور صنعت آن آنست كه گندم جيد را صاف نموده در آب مىخيسانند و بر تخته و يا خانچه چوبى و غير آن پهن مىنمايند به ضخامت سه چهار انگشت و پارچه كرپاس پاكيزه بر آن مىاندازند و هر روز بر آن آب مىپاشند تا آنكه ريشه برآورد و سبز گردد و چون به مقدار چهار پنج انگشت رسيد آن را بريده كوبيده آب آن را افشرده صاف نموده به دستور قديم آب صافى آن را در ديگ مىكنند و با آتش ملايم طبخ مىدهند و قطعات يخ به دفعات در آن مىاندازند و طبخ مىدهند تا غليظ و شيرين گردد و به دستور جديد كه بالفعل معمول ميان عوام آنست كه آب صافى آن را با سه چهار وزن آن آرد ميده خالص در ديگ بزرگى طبخ مىنمايند به ملايمت تا اينكه فضج يابد و طعم خامى آن بر طرف شود و بعضى مغز بادام و پسته و گردكان درست غير كوبيده و بعضى درست با پوست در حين طبخ در آن مىاندازند و بعضى بىپوست نيز و بعد از كمال نضخ زمانى سر آن را مستحكم نموده دم داده در ظرف برمىآورند و تناول مىنمايند بسيار لذيذ و شيرين مىباشد و عورات اكثر بلاد اين را به طهارت و پاكيزگى و حسن عقيده و خضوع و خشوع تمام به نياز حضرت سيد النساء صلوات الله عليها مرتب مىنمايند و به عنوان تبرك از براى مواليان و محبان ايشان جابجا مىفرستند . طبيعت آن : در اول گرم و در خشكى معتدل . افعال و خواص آن : مولد خلط صالح و مسمن بدن و معدل بلغم . * اعضاء الرأس و الصدر و الغذاء * جهت رفع صعود بخار به دماغ و ماليخوليا و سرفه خشك و درد سينه و توليد خلط صالح و تسمين بدن نافع . المضار : ثقيل و دير هضم و مسدد و اكثار آن مورث تبهاى مركبه و آنچه بادام و گردكان و پسته در آن اندازند زبون و ثقيل‌تر ، مصلح آن سكنجبين و كاسنى است . نيطافلى به كسر نون و سكون يا و فتح طاى مهمله و الف و فتح فا و كسر لام و يا . ماهيت آن : صاحب مغنى گفته از جمله يتوعات و غير بنطافلن است و بر شاخ‌هاى آن پنج عدد برگ مىباشد و برگ آن شيردار و بغايت مجفف بىلذع و بىحدت . افعال و خواص آن : طبيخ آن جهت درد جگر و اسهال بواسيرى و ضماد آن جهت خنازير و عرق النساء و مفاصل و تحليل صلابات و داخس مفيد و عصاره بيخ آن سم قاتل . مقدار شربت آن : تا سه ابولوسات است . نيل به كسر نون و سكون يا و لام لغت هندى است و آن را به عربى نيلج نيز نامند . ماهيت آن : اقراص و حبوبى است آسمان جونى تيره رنگ مصنوع از عصاره نباتى و اكثر از هند و گجرات و تهته مشهور به ديول و نواح آن به اطراف مىبرند و آن را از درخت نيل كه آن را عظلم نامند به عمل مىآورند و نبات آن در كتم مذكور شد و بيان اختلاف آنكه بعضى وسمه و نيل را يك چيز دانسته‌اند و بعضى غير يكديگر و آن برى و بستانى مىباشد . نبات بستانى شبيه به كتان و ساق آن منشعب به سه شعبه باريك و برگ آن شبيه به برگ كبر و تخم آن ريزه مايل به سرخى شبيه به تخم خرنوب و از آن ريزه‌تر و برى آن مانند بستانى و خشونت آن زياده و سياه‌تر و بىتخم و بهترين آن صافى تيره رنگ لاجوردى آنست كه به هندى نيل بيانه نامند جهت آنكه در قصبه بيانه كه قصبه‌اى است از توابع شاه‌جهان‌آباد به عمل مىآورند و در هيچ جاى ديگر بدان خوبى و صفا و رنگ نمىشود ليكن از ده دوازده سال كه صاحبان انكريز متوجه شده در بنگاله و صوبه عظيم‌آباد و بنارس بلكه تا لكهنو بيشتر كشت و كار درخت نيل كرده و جابجا كوتهىها براى تيارى نيل بنا گذاشته تيار مىكنند بسيار خوب و رنگين مثل لاجورد و بهتر از بيانه مىشود و بر جهازات براى تجارت مىبرند و از برگ همين كه خشك كرده مردمان خضاب مىكنند همين وسمه است خوب سياه مىشود و گويند در خورجه كه متصل اكبرآباد است بسيار خوب نيز مىشود و اكثر تجارها از آنجا خريده به اطراف مىبرند . طبيعت آن : در آخر اول گرم و در دويّم خشك و نزد بعضى معتدل . افعال و خواص آن : محلل و مجفف و رادع و قاطع نفث الدم و نزف الدم . قوّت تجفيف بستانى آن زياده و بدون لذع و برى آن را قوّت تجفيف اقوى و با حدت و جاذب از اعماق بدن . * اعضاء الصدر و الغذاء و النفض * آشاميدن آن به قدر چهار شعيره به تنهايى و يا با ادويه مناسبه جهت سرفه شديد اطفال كه از